Διάταση ανιούσας αορτής και τι σημαίνουν τα εκατοστά της μέτρησης

Στο πόρισμα ενός υπερηχογραφήματος καρδιάς ή μιας αξονικής θώρακος διαβάζετε «διάταση ανιούσας αορτής 4,3 εκ.» και το πρώτο ερώτημα είναι αν αυτό σημαίνει χειρουργείο. Σε αυτό το μέγεθος η απάντηση είναι όχι. Σημαίνει τακτική παρακολούθηση.

Το νούμερο έχει σημασία, αλλά δεν διαβάζεται μόνο του. Διαβάζεται μαζί με την ηλικία, το μέγεθος του σώματος, τον ρυθμό με τον οποίο μεγαλώνει η αορτή, την κατάσταση της αορτικής βαλβίδας και το οικογενειακό ιστορικό.

Τι είναι η ανιούσα αορτή

Η αορτή είναι η μεγαλύτερη αρτηρία του σώματος. Ξεκινά από την αριστερή κοιλία της καρδιάς, ανεβαίνει, σχηματίζει ένα τόξο και κατεβαίνει μέσα από τον θώρακα προς την κοιλιακή χώρα. Περισσότερα για τη διαδρομή του αίματος θα βρείτε στη σελίδα για τη λειτουργία της καρδιάς.

Το πρώτο της τμήμα, ακριβώς πάνω από την αορτική βαλβίδα, λέγεται αορτική ρίζα. Το αμέσως επόμενο, μέχρι το τόξο, είναι η ανιούσα αορτή. Πήρε το όνομά της επειδή «ανεβαίνει».

Διάταση σημαίνει ότι η διάμετρος της αορτής είναι μεγαλύτερη από την αναμενόμενη. Όταν η διάταση προχωρήσει, ονομάζεται ανεύρυσμα. Όσο η αορτή μεγαλώνει, το τοίχωμά της διατείνεται και γίνεται πιο λεπτό, πιο αδύναμο. Ο κίνδυνος είναι να σχιστεί (διαχωρισμός) ή να σπάσει (ρήξη).

Ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές

Δεν υπάρχει ένα νούμερο που να ισχύει για όλους. Στους περισσότερους ενήλικες η ανιούσα αορτή έχει διάμετρο περίπου 2,5 έως 3,5 εκατοστά. Είναι λίγο μεγαλύτερη στους άνδρες και στα ψηλότερα άτομα. Με την ηλικία μεγαλώνει ελάχιστα, λιγότερο από ένα χιλιοστό ανά δεκαετία.

Επειδή η διάμετρος εξαρτάται από το μέγεθος του σώματος, σε άτομα πολύ ψηλά ή πολύ μικρόσωμα συγκρίνεται με το ύψος ή με την επιφάνεια του σώματος. Τα 4 εκατοστά σε έναν ψηλό άνδρα δεν έχουν την ίδια βαρύτητα με τα 4 εκατοστά σε μια μικρόσωμη γυναίκα.

Από τα 4 εκατοστά και πάνω η ανιούσα αορτή χαρακτηρίζεται διατεταμένη. Τα πορίσματα γράφουν τη διάμετρο άλλοτε σε εκατοστά (4,3 εκ.) και άλλοτε σε χιλιοστά (43 mm). Πρόκειται για την ίδια τιμή.

Τι σημαίνουν τα εκατοστά της μέτρησης

Ο πίνακας δίνει τη γενική εικόνα για ενήλικες χωρίς κληρονομικό σύνδρομο. Η απόφαση για κάθε ασθενή λαμβάνεται πάντα με βάση το σύνολο των στοιχείων του.

Τι σημαίνουν τα 4,3 εκατοστά

Πρόκειται για ήπια διάταση. Δεν αποτελεί ένδειξη για χειρουργείο. Χρειάζεται επανέλεγχο, καλή ρύθμιση της πίεσης και των παλμών της καρδιάς και διερεύνηση της αιτίας, για παράδειγμα αν υπάρχει δίπτυχη αορτική βαλβίδα (βαλβίδα με δύο γλωχίνες αντί για τρεις) ή αν και άλλα μέλη της οικογένειας έχουν διάταση της αορτής.

Τι σημαίνουν τα 4,6 ή τα 4,8 εκατοστά

Η αορτή έχει περάσει τα 4,5 εκατοστά, όριο από το οποίο η διάταση συνήθως χαρακτηρίζεται ανεύρυσμα. Η παρακολούθηση γίνεται πιο συχνή και η ακριβής διάμετρος επιβεβαιώνεται κατά κανόνα με αξονική ή μαγνητική αγγειογραφία.

Σε αυτό το μέγεθος η επέμβαση εξετάζεται μόνο σε ειδικές περιπτώσεις. Η πιο συνηθισμένη είναι όταν ο ασθενής χειρουργείται ούτως ή άλλως για την αορτική βαλβίδα. Μεγάλη σημασία έχει επίσης αν η αορτή μεγαλώνει από μέτρηση σε μέτρηση.

Γιατί δύο μετρήσεις μπορεί να διαφέρουν

Συχνά κάποιος βλέπει 4,2 εκ. στο υπερηχογράφημα και 4,4 εκ. στην αξονική και ανησυχεί ότι η αορτή του μεγάλωσε. Στις περισσότερες περιπτώσεις η διαφορά οφείλεται στον τρόπο μέτρησης και όχι σε πραγματική αύξηση.

• Η αορτή διαστέλλεται λίγο σε κάθε χτύπο της καρδιάς, περίπου κατά 2 χιλιοστά. Γι’ αυτό η μέτρηση γίνεται κατά κανόνα στη φάση που η καρδιά χαλαρώνει.
• Το υπερηχογράφημα και η αξονική μετρούν με διαφορετικό τρόπο και από διαφορετική γωνία.
• Το υπερηχογράφημα δεν απεικονίζει πάντα καθαρά όλο το μήκος της ανιούσας αορτής.

Αύξηση έως 1 χιλιοστό τον χρόνο θεωρείται φυσιολογική. Μεγαλύτερη αύξηση επιβεβαιώνεται με αξονική ή μαγνητική. Η σωστή σύγκριση γίνεται με την ίδια εξέταση, στο ίδιο εργαστήριο, με τις προηγούμενες εικόνες δίπλα στις νέες.

Πόσο συχνά γίνεται ο επανέλεγχος

Ο πρώτος επανέλεγχος γίνεται συνήθως 6 έως 12 μήνες μετά τη διάγνωση, για να φανεί αν η αορτή μένει σταθερή. Αν δεν αλλάξει, οι έλεγχοι μπορεί να αραιώσουν. Αν μεγαλώνει ή ξεπεράσει τα 4,5 εκατοστά, οι έλεγχοι γίνονται πιο συχνοί.

Η βασική εξέταση είναι το υπερηχογράφημα καρδιάς. Η αξονική ή η μαγνητική αγγειογραφία χρειάζεται όταν η αορτή φτάνει ή ξεπερνά τα 4,5 εκατοστά, όταν δεν φαίνεται καλά στο υπερηχογράφημα ή όταν δύο μετρήσεις δεν συμφωνούν.

Στους περισσότερους ασθενείς η ανιούσα αορτή μεγαλώνει πολύ αργά. Σε μελέτη 332 ασθενών με ανεύρυσμα ανιούσας αορτής χωρίς κληρονομικό σύνδρομο, που παρακολουθήθηκαν για περίπου 7 χρόνια, η μέση αύξηση ήταν 0,2 χιλιοστά τον χρόνο και περίπου 4 στους 10 δεν παρουσίασαν καμία αύξηση.

Πότε χειρουργείται το ανεύρυσμα ανιούσας αορτής

Η απόφαση σταθμίζει δύο κινδύνους: της επέμβασης και του διαχωρισμού ή της ρήξης, αν η αορτή μείνει ως έχει. Η επέμβαση συζητείται όταν:

• η διάμετρος φτάσει τα 5,5 εκατοστά, όριο στο οποίο συστήνεται προληπτική αντικατάσταση της ανιούσας αορτής
• η διάμετρος φτάσει τα 5 εκατοστά και είτε ο χειρουργικός κίνδυνος είναι χαμηλός, σε κέντρο με εμπειρία στη χειρουργική της αορτής, είτε υπάρχουν επιπλέον παράγοντες κινδύνου
• η αορτή μεγαλώνει περισσότερο από 1 χιλιοστό τον χρόνο
• υπάρχει κληρονομικό σύνδρομο, όπως το σύνδρομο Marfan, ή οικογενειακό ιστορικό διαχωρισμού αορτής, οπότε το όριο είναι χαμηλότερο
• υπάρχουν συμπτώματα που οφείλονται στο ανεύρυσμα
• ο ασθενής χειρουργείται ούτως ή άλλως για άλλη πάθηση της καρδιάς, για παράδειγμα για αλλαγή αορτικής βαλβίδας, οπότε η αορτή μπορεί να αντικατασταθεί στην ίδια επέμβαση ήδη από τα 4,5 εκατοστά

Η διάμετρος είναι ο σημαντικότερος δείκτης, αλλά όχι ο μόνος. Διαχωρισμός μπορεί να συμβεί και σε αορτή κάτω από αυτά τα όρια. Γι’ αυτό η απόφαση λαμβάνει υπόψη και το ύψος του ασθενούς, τον ρυθμό αύξησης, την κατάσταση της αορτικής βαλβίδας και το οικογενειακό ιστορικό.

Κατά την επέμβαση το διατεταμένο τμήμα της αορτής αντικαθίσταται με συνθετικό μόσχευμα. Οι τεχνικές περιγράφονται στη σελίδα για το ανεύρυσμα αορτής.

Τι κάνετε μέχρι τον επόμενο έλεγχο

• Ρυθμίζετε την αρτηριακή πίεση. Η υψηλή πίεση επιβαρύνει το τοίχωμα της αορτής και η καλή ρύθμιση της πίεσης είναι από τα πιο σημαντικά μέτρα που εξαρτώνται από εσάς.
• Ρυθμίζετε τη συχνότητα των παλμών της καρδιάς με φαρμακευτική αγωγή. Θα πρέπει να είναι 65-75 παλμοί το λεπτό. Παίζει εξίσου σημαντικό ρόλο με τον έλεγχο και τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης.
• Σταματάτε το κάπνισμα. Το κάπνισμα βλάπτει το τοίχωμα των αγγείων και συνδέεται με τη δημιουργία ανευρύσματος.
• Αποφεύγετε την άρση πολύ βαρέων αντικειμένων, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού σας.
• Ενημερώνετε κάθε γιατρό ότι έχετε διάταση αορτής. Μια κατηγορία αντιβιοτικών, οι φθοριοκινολόνες (π.χ. σιπροφλοξασίνη, λεβοφλοξασίνη), συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για την αορτή και καλό είναι να αποφεύγεται όταν υπάρχει άλλη επιλογή.
• Ρωτάτε αν χρειάζεται έλεγχος για τους συγγενείς πρώτου βαθμού (γονείς, αδέλφια, παιδιά), ιδίως αν η διάταση βρέθηκε σε νεαρή ηλικία ή αν υπάρχει δίπτυχη βαλβίδα. Η διάταση της ανιούσας αορτής μπορεί να είναι κληρονομική και συνήθως δεν δίνει συμπτώματα.
• Κρατάτε όλα τα πορίσματα και τις εικόνες των εξετάσεων, ώστε κάθε νέα μέτρηση να συγκρίνεται σωστά με τις προηγούμενες.

Πότε χρειάζεστε άμεση βοήθεια

Ξαφνικός, πολύ δυνατός πόνος στο στήθος ή στην πλάτη, που συχνά περιγράφεται σαν σχίσιμο, μπορεί να σημαίνει διαχωρισμό ή ρήξη της αορτής. Καλέστε αμέσως το 166 ή το 112. Ένα περιστατικό διαχωρισμού περιγράφεται στο άρθρο για τον διαχωρισμό ανιούσης αορτής.

Συχνές ερωτήσεις

Πού απευθύνεστε

Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή.

Πηγές

• European Heart Journal, 2024 ESC Guidelines for the management of peripheral arterial and aortic diseases. https://academic.oup.com/eurheartj/article/45/36/3538/7738955
• Circulation, 2022 ACC/AHA Guideline for the Diagnosis and Management of Aortic Disease. https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIR.0000000000001106
• Netherlands Heart Journal, Determining the optimal interval for imaging surveillance of ascending aortic aneurysms. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8630294/
• MHRA Drug Safety Update, Systemic and inhaled fluoroquinolones: small increased risk of aortic aneurysm and dissection; advice for prescribing in high-risk patients. https://www.gov.uk/drug-safety-update/systemic-and-inhaled-fluoroquinolones-small-increased-risk-of-aortic-aneurysm-and-dissection-advice-for-prescribing-in-high-risk-patients